Ένας Πανηγυρικός της «Ημέρας των Γραμμάτων» στην αγορά των Χρηματικών Ενταλμάτων

Ένας Πανηγυρικός της «Ημέρας των Γραμμάτων» στην αγορά των Χρηματικών Ενταλμάτων(4)*

                                                                                                Γιώργος Μαυρογιώργος

Τα Πανεπιστημιακά Ιδρύματα της χώρας είχαν αυτές τις μέρες την τιμητική τους, καθώς στα περισσότερα, όπως κάθε χρόνο, μας προσκάλεσαν στην «Εορτή των Τριών Ιεραρχών και την Ημέρα των Ελληνικών Γραμμάτων», στις 30 Ιανουαρίου. Η νέα πρύτανης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, η κ. Άννα Μπατιστάτου, η οποία εκλέχτηκε με τις πρώτες εκλογές, που έγιναν στα πανεπιστήμια, με το άκρως αντιδημοκρατικό θεσμικό πλαίσιο διοίκησης, μας προσκάλεσε στην Αίθουσα Τελετών «Γεώργιος Μυλωνάς» του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων για τη σχετική εκδήλωση. Όπως μας ενημέρωνε, τον πανηγυρικό λόγο της ημέρας θα εκφωνούσε η κυρία Ευαγγελία Ντζάνη, Καθηγήτρια του Τμήματος Ιατρικής, με θέμα: «Η Παιδεία ως καταλύτης για την επίτευξη της ενιαίας Υγείας». Συνήθως, οι πανηγυρικοί εξωραΐζουν την κατάσταση. Είναι προφανές ότι η καθηγήτρια της Ιατρικής επέλεξε να μην αποδράσει από τη ζοφερή εμπειρία της πανδημίας. Οι κυβερνητικές, άλλωστε, επιλογές διαχείρισης της πανδημίας, σε «κατάσταση εξαίρεσης», μας έχουν αφήσει εκτεθειμένους στην ανησυχία με την απορρύθμιση του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Τώρα, εάν και κατά πόσο η Παιδεία μπορεί να λειτουργήσει ως «καταλύτης για την επίτευξη της ενιαίας Υγείας» είναι μια υπόθεση εργασίας που αφήνει πολλές παραμέτρους αδιευκρίνιστες, σε μια εποχή που η νεοφιλελεύθερη επίθεση έχει βάλει στο μάτι το φιλέτο της Υγείας, όπως και εκείνο της Παιδείας, κ.α. που έχουν υποβιβαστεί από δημόσια κοινωνικά αγαθά σε εμπόρευμα της ασύδοτης  καπιταλιστικής αγοράς.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  *Πρόκειται για το τέταρτο κείμενο-συνέχεια στη σειρά των αναρτήσεων: «Η Πανεπιστημιούπολη και τα Σπαράγγια της» (4). Η συνδυασμένη ανάγνωσή τους προσφέρεται για να εντοπίζουμε ευκολότερα τα «σπαράγγια που αγαπούν να κρύβονται».

 «Ημέρα των Ελληνικών Γραμμάτων» σε ποιο πανεπιστήμιο;

Κρίνω σκόπιμο, εδώ, να αναφερθώ συνοπτικά σε ορισμένες διεργασίες και εξελίξεις, που έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, στα ελληνικά πανεπιστήμια, με διαφορές στην ένταση, τόσο μέσα στο χρόνο όσο κι από πανεπιστήμιο σε πανεπιστήμιο. Αυτές οι διεργασίες συντελούν ώστε οι σχετικές εκδηλώσεις για τα «Ελληνικά Γράμματα» να αποκτούν μια ειδική νομιμοποιητική λειτουργία για εμπέδωση των νεοφιλελεύθερων πολιτικών απορρύθμισης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Θα ήταν ενδιαφέρον να είχαμε ενδείξεις για την προσέλευση μελών ΔΕΠ, φοιτητών/τριών, διοικητικών και άλλων παραγόντων στις πρώτες εορταστικές εκδηλώσεις, μετά τις εκλογές για την ανάδειξη των Συμβουλίων Διοίκησης.

Όπως έχω υποστηρίξει και άλλοτε, τα τελευταία χρόνια, το ελληνικό πανεπιστήμιο, ως ΙΜΚ, δέχεται τις ασφυκτικές πιέσεις από τις εγχώριες εκδοχές ευρωπαϊκών νεοσυντηρητικών και νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Η όλη διεργασία είχε επηρεαστεί έντονα, μετά την υπαγωγή της χώρας σε καθεστώς μη βιώσιμου χρέους(«ειλωτείας»). Έχουν θεσμοθετηθεί ήδη δομές και μέτρα περαιτέρω εμπέδωσης νεοφιλελεύθερων πολιτικών της καπιταλιστικής αγοράς. Αναφέρω, ενδεικτικά: Επιτροπή Ερευνών, Γραφείο Διαμεσολάβησης, Δομή Απασχόλησης και Σταδιοδρομίας, Γραφείο Πρακτικής Άσκησης Φοιτητών/τριών, Εταιρεία Αξιοποίησης και Διαχείρισης Περιουσίας, η δημιουργία επώνυμων εδρών και η παρέμβαση ισχυρών επιχειρηματικών κύκλων (με λόγο στο περιεχόμενο των προγραμμάτων). Το μενού συμπληρώνεται με πολιτικές, όπως η έκρηξη των μεταπτυχιακών σπουδών, η εμπορευματοποίησή τους, η καθιέρωση μερικής απασχόλησης μελών ΔΕΠ, η συνεργασία ελληνικών με ιδιωτικά πανεπιστήμια (της Κύπρου), η ανεξέλεγκτη καθιέρωση διδάκτρων κ. α., που επιτείνουν την ήδη υποβαθμισμένη αξία του βασικού τίτλου σπουδών, κ. α. Το καθένα από τα παραπάνω, με τις επί μέρους πτυχές του, έχει τη δική του συμβολή στη δραματική απορρύθμιση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Ισχυρό πλήγμα είχε δεχτεί το Πανεπιστήμιο τόσο με την άναρχη επέκταση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης όσο και με τις βίαιες καταργήσεις ακαδημαϊκών μονάδων. Τελευταίες εκδοχές αυτής της συντηρητικής επίθεσης, παρά τις σοβαρές φοιτητικές αντιδράσεις, είναι η καθιέρωση αστυνομίας στα Πανεπιστήμια, η θεσμοθέτηση της ελάχιστης βάσης για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια, η κατάργηση της συμμετοχής των φοιτητών/τριών στα διοικητικά όργανα των πανεπιστημίων, ο αποκλεισμός τους από τις διαδικασίες ανάδειξης των πανεπιστημιακών αρχών διοίκησης, η κατάργηση των φοιτητικών συλλόγων, η επαναφορά των Συμβουλίων Διοίκησης με συμμετοχή και επιχειρηματιών σε αυτά ( αν και υπάρχουν πανεπιστήμια που δεν έχουν καταφέρει να επιλέξουν ακόμα τα πέντε εξωτερικά μέλη). Εποπτεύουσα σε όλα αυτά είναι η Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ- πρώην ΑΔΙΠ), η οποία με το αφήγημα περί «ανεξάρτητης διοικητικής αρχής»(!) συρρικνώνει θανάσιμα την ακαδημαϊκή ελευθερία και αυτοτέλεια των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, με τις περιοδικές πιστοποιήσεις που διενεργεί στο περιεχόμενο των προπτυχιακών και των μεταπτυχιακών προγραμμάτων σπουδών. Για να μην αναφέρουμε τις περιοδικές πιστοποιήσεις των Τμημάτων ή των πανεπιστημίων. Θα υποστήριζα ότι η πανεπιστημιακή αστυνομία επικουρεί την ΕΘΑΑΕ και λειτουργεί ως δίδυμο στην κατάλυση του ακαδημαϊκού ασύλου και της  ακαδημαϊκής ελευθερίας στα πανεπιστήμια της χώρας.

Θεσμοθετούνται, με άλλα λόγια, νέοι μηχανισμοί που καταργούν τη διοικητική αυτοτέλεια, την ακαδημαϊκή ελευθερία και τον ακαδημαϊκό χαρακτήρα των ΑΕΙ. Η αγορά γέμισε από «οίκους αξιολόγησης» κι αξιολογητές που ανταγωνίζονται σε αξιοπιστία. Η μόρφωση υποβιβάζεται σε καταναλωτική υπηρεσία και εμπόρευμα,με στόχο το κέρδος. Τα ΑΕΙ θα αξιολογούνται με ενιαία τυποποιημένα πανευρωπαϊκά κριτήρια και θα ιεραρχούνται σε μια άκρως ανταγωνιστική διεθνή λίστα ιδρυμάτων-εμπορευμάτων. Θα προκύψουν πολλές κατηγοριοποιήσεις ιδρυμάτων. Οι εξελίξεις αυτές βάζουν τα εκπαιδευτικά συστήματα στο σαφάρι ενός άκρατου και άνισου ανταγωνισμού, με συνέπειες στην ένταση και την έκρηξη των ταξικών διακρίσεων.

Μέσα σε αυτές τις δυσοίωνες εξελίξεις, ορισμένα πανεπιστήμια (όχι όλα) οργάνωσαν, για μια ακόμη φορά, εορταστικές εκδηλώσεις την «Ημέρα των Ελληνικών Γραμμάτων», με βασικό «μενού» την εκφώνηση του πανηγυρικού της «Ημέρας». Προβλέπεται, άλλωστε, αργία στα πανεπιστήμια, σε αντίθεση με τα σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας, όπου η αργία καταργήθηκε. Η «Γιορτή» σε αυτά έχει περιοριστεί σε πρωινό εκκλησιασμό και σε σύντομες ομιλίες για τους «Τρεις Ιεράρχες», μη και ξεχαστεί το κυρίαρχο ελληνοχριστιανικό της περιεχόμενο! Στη συνέχεια προβλέπεται η συνέχιση του Ωρολογίου Προγράμματος. Η «Ημέρα των Γραμμάτων» δεν είναι δυνατόν παρά να είναι κι αυτή ευάλωτη και ανοιχτή στις παραπάνω εξελίξεις και προοπτικές.

Οι «πανηγυρικοί» και η φάμπρικα των εκτυπώσεων

Οι πανηγυρικές ομιλίες ή οι πανηγυρικοί λόγοι στα πανεπιστήμια, η επιλογή του ομιλητή, το θέμα, το περιεχόμενο, η αίθουσα τελετών, η προσέλευση των καλεσμένων, οι προσφωνήσεις, η τελετουργική είσοδος των πανεπιστημιακών τηβεννοφόρων αρχών, υπό τη σκιά των 11μελών Συμβουλίων Διοίκησης, ο εκφωνητής, η εκφώνηση του πανηγυρικού, τα χειροκροτήματα, οι επιφυλακτικές χειραψίες, κ.α. έχουν τη σημασία τους. Είναι φορές, ωστόσο, που οι πανηγυρικοί λόγοι δεν τελειώνουν με το χειροκρότημα! Δεν είναι σπάνιες οι φορές που γράφουν ιστορία και μετά την εκφώνηση. Μόνο που αυτή δεν ξετυλίγεται με όρους διαφάνειας και ορατότητας στη δημόσια σφαίρα μιας αίθουσας τελετών. Είναι φορές που η ιστορία τους συνεχίζεται στο λαβύρινθο των συλλογικών και μονομελών διοικητικών και διαχειριστικών οργάνων του Πανεπιστημίου.

Η μικρή ιστορία ενός πανηγυρικού, στην οποία θα αναφερθώ, έχει εκτυλιχτεί σε ένα από τα ελληνικά πανεπιστήμια και είναι ενδεικτική των δραματικών εξελίξεων, στις οποίες αναφέρθηκα πριν. Δεν αποκλείεται παρόμοιες ιστορίες να έχουν γραφεί και σε άλλα πανεπιστήμια. Οι πρακτικές, που προσδιορίζονται από αρχές και κριτήρια της αγοράς, με κίνητρο την επιδίωξη κέρδους (βλ. π. χ. τα δίδακτρα των μεταπτυχιακών) διαδίδονται πολύ εύκολα από το ένα πανεπιστήμιο στο άλλο. Ισχυρίζομαι ότι αυτές οι νοοτροπίες και οι πρακτικές κυριαρχούν, με τη μια μορφή ή την άλλη, στη εν γένει λειτουργία των πανεπιστημίων. Αυτό υπογραμμίζει το πλήθος των νέων μηχανισμών στους οποίους αναφερθήκαμε πιο πάνω. Αυτές οι νοοτροπίες καταγράφονται σε όλα τα πεδία: της διδασκαλίας, της έρευνας και της διοίκησης (πανεπιστημιακά συγγράμματα, μεταπτυχιακά, κοινοτικά προγράμματα, εξοπλισμοί, κ. α.). Θα υποστήριζα ότι δεν υπάρχει πεδίο της «πανεπιστημιακής ζωής» που να μένει έξω από τις επιρροές, τις πρακτικές και τις νοοτροπίες της «αγοράς».

Η ιστορία με το συγκεκριμένο πανηγυρικό, δεν είναι αυτή καθαυτή σημαντική. Ούτε το θέμα μας είναι ο πανηγυρικός ως ακαδημαϊκή παράδοση. Το πρόβλημα είναι οι διαχειριστικές διαδικασίες που ενεργοποιούνται με εργαλείο έναν πανηγυρικό. Η περίπτωση ενός πανηγυρικού παρουσιάζει το ειδικό ενδιαφέρον από την άποψη ότι, παρά τον υποτιθέμενο ακαδημαϊκό και εορταστικό του χαρακτήρα, η αξιοποίησή του αντανακλά παραδειγματικά τη διολίσθηση σε πρακτικές και νοοτροπίες συναλλαγών της αγοράς. Πρόκειται για διολισθήσεις που συντελούνται αργόσυρτα ή βίαια, κάτω από την επίδραση των πολιτικών απορρύθμισης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που έχουν ως αιχμή την εμπέδωση του πανεπιστημίου της καπιταλιστικής αγοράς.

Δεν είμαι βέβαιος αν σε όλα τα ελληνικά πανεπιστήμια έχουν καθιερώσει ειδική σειρά εκδόσεων με τον τίτλο «Πανηγυρικοί Λόγοι», στην οποία να δημοσιεύονται οι σχετικές ομιλίες που πραγματοποιούνται. Σε όσα έχει καθιερωθεί μια τέτοια σειρά, η δαπάνη επιβαρύνει προφανώς τον προϋπολογισμό του Πανεπιστημίου, μετά από σχετικό αίτημα του ομιλητή. Δεν αποκλείεται αυτό να συντελείται και αυτοδίκαια και χωρίς αίτημα. Όταν το 2007,στο πανεπιστήμιό μου μού είχε προταθεί να αναλάβω τον αντίστοιχο πανηγυρικό την «Ημέρα των Γραμμάτων», η εκδήλωση ματαιώθηκε με απόφαση του τότε πρύτανη, κάτω από την «απειλή» ενδεχόμενων  φοιτητικών κινητοποιήσεων, οπότε δημοσίευσα το κείμενο στην «Κυριακάτικη Αυγή» (11.2.2007) με θέμα «Ο διαρκής διάλογος για την παιδεία: Συναινετικές διακηρύξεις και κοινωνικοί επικαθορισμοί». Το επόμενο έτος, το 2008, τελικά, έκανα την επίκαιρη για τη χρονική εκείνη περίοδο ομιλία με θέμα: Η «Ημέρα των Γραμμάτων» και ο διάλογος για την παιδεία: Ευφημισμοί, Συναίνεση και Αντιθέσεις». Δεν υπέβαλα σχετικό αίτημα για δημοσίευση στη σειρά των πανηγυρικών. Την έχω  αναρτήσει σε ψηφιακή μορφή.

Αυτή καθαυτή η εκφώνηση και η εκτύπωση ενός πανηγυρικού έχει τα μυστικά της. Καταγράφεται ως «τιμητική» εμπειρία. Οι σειρές των «Πανηγυρικών Λόγων» παρουσιάζουν ειδικό ερευνητικό ενδιαφέρον από την άποψη του θεματολογίου, του περιεχομένου και του πολιτικοιδεολογικού τους προσανατολισμού, σε συνάρτηση με την τρέχουσα κάθε φορά συγκυρία. Εξαρτάται από το νόημα που δίνουν και τα κίνητρα που έχουν όσοι/ες επιλέγουν την εκτύπωση ενός πανηγυρικού λόγου. Ένας λόγος μπορεί να είναι η επιθυμία κάποιου/ας να ενταχθεί στη χορεία των «πανηγυριστών» του πανεπιστημίου. Δεν πρόκειται για τους «Αθάνατους», βέβαια. Ένα άλλο κίνητρο μπορεί να έχει να κάνει με αυτό που αναφέρεται ως «απόπειρα αθανασίας» και μνήμης. Η εκτύπωση «πανηγυρικού» παράγει ίχνη «μνημείου». Ίσως, ο πανηγυρικός να είναι ευκαιρία για δοσοληψίες με τη Διοίκηση και με την αγορά των εκτυπώσεων. Έτσι κι αλλιώς, όπως έχει υποστηριχτεί, όλα αυτά καταλήγουν να είναι ένα «φτωχό υποκατάστατο αθανασίας» (Todd May).

Δεν αποκλείεται να έχουμε και περιπτώσεις πανεπιστημιακών που τους διακρίνει το σύνδρομο μιας «ακαδημαϊκής βουλιμίας» συνδυασμένης με υψηλούς δείκτες υλικής απληστίας. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, που μας απασχολεί εδώ, θα συμφωνήσουμε με σχετική ανάλυση που έχει προταθεί για την κατανόηση φαινομένων ανομίας και δικτύων πελατειακών σχέσεων, που εκδηλώνονται σε πανεπιστήμια της χώρας. Σύμφωνα με αυτήν την προσέγγιση, τα δίκτυα πελατειακών σχέσεων στα πανεπιστήμια τα δημιουργούν και τα διαιωνίζουν πανεπιστημιακοί που επιδιώκουν μια από τις μορφές «κεφαλαίου» ή συνδυασμό τους: οικονομικό κεφάλαιο ( πρόσθετες αμοιβές και πόρους), εξοπλιστικό (γραφείων, βιβλίων), ανθρώπινο (συνεργάτες, προσωπικό), πολιτικό (επιρροές στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων) και ακαδημαϊκό κεφάλαιο (τίτλοι, δημοσιεύσεις, προαγωγές, αναγνώριση). Βέβαια, εδώ μας ενδιαφέρει μια εκ πρώτης όψεως «πανηγυρική» και επί μέρους πτυχή , αν και ενδεικτική, των όσων διαδραματίζονται στα πανεπιστήμια. Παρουσιάζει ενδιαφέρον καθώς σε αυτή εμπλέκονται μονοπρόσωπα και συλλογικά όργανα, προτάσεις, αποφάσεις, αιτήματα, εγκρίσεις δαπανών, αδιαφάνεια, «εικονικά» ή παραπλανητικά παραστατικά, κ. α., χωρίς τη στοιχειώδη ενημέρωση και συνεργασία ανάμεσα σε όργανα και υπηρεσίες στο εσωτερικό του ίδιου πανεπιστημίου.

Η «ομοιομορφία» της εκτύπωσης ως εργαλείο

Σε εγκρίσεις σχετικών αιτημάτων δαπάνης για την εκτύπωση, επικαλούνται την  ανάγκη για ομοιομορφία των κειμένων που δημοσιεύονται στις σειρές αυτές. Πρέπει να δεχτεί ο Επίτροπος του Ελεγκτικού Συνεδρίου ότι «η εν λόγω εργασία εκτύπωσης θα γίνει με απευθείας ανάθεση». Η ομοιομορφία είναι μια πειστική δικαιολογία που προσφέρεται προκειμένου να παρακαμφθεί η προβλεπόμενη διαδικασία διενέργειας, έστω, ενός πρόχειρου μειοδοτικού διαγωνισμού για την εκτύπωση, αν και δεν είναι δύσκολο να είναι κι αυτός «εικονικός». Υπάρχει και μια άλλη ανάλογη πρακτική, προκειμένου να αποφεύγονται οι διαγωνισμοί για τις προμήθειες: είναι το κριτήριο και το επιχείρημα του «αποκλειστικού  προμηθευτή»!

Το ερώτημα, που τίθεται στο συγκεκριμένο θέμα, είναι, εάν και κατά πόσο οι εκτυπώσεις αυτών των σειρών καλύπτουν το κριτήριο της ομοιομορφίας. Προφανώς, η ομοιομορφία αφορά στα τεχνικά χαρακτηριστικά, όπως είναι το σχήμα, τα διαστήματα, η γραμματοσειρά, η έκταση (δεκαεξασέλιδα) και το εξώφυλλο. Πολύ σημαντική παράμετρος στην όλη υπόθεση της ομοιομορφίας είναι το κόστος της εκτύπωσης. Η ομοιομορφία δηλαδή δεν είναι απλά επινόηση για να παρακάμπτονται οι διαγωνισμοί αλλά και φόρμουλα για συγκράτηση του κόστους των εκτυπώσεων. Από αυτή την άποψη, η σχετική δαπάνη που εγκρίνεται, κάθε φορά, δε μπορεί να διαφέρει από πανηγυρικό σε πανηγυρικό.

Στο κείμενο αυτό θα παρουσιάσω μια περίπτωση εκτύπωσης πανηγυρικού λόγου, που σπάει το καθεστώς ομοιομορφίας, για μια σειρά από λόγους που θα αναδειχτούν στη συνέχεια. Αποφεύγω συνειδητά να αναφερθώ σε συγκεκριμένο πανεπιστήμιο, στο όνομα συγκεκριμένου ομιλητή, το έτος ή το θέμα, σε βιβλιογραφικές παραπομπές, τον ακριβή αριθμό των σελίδων, κ. α.. Δεν ενδιαφέρει ποιος, ποιο βιβλίο, σε ποιο πανεπιστήμιο ή σε ποιο Τμήμα. Αν και δεν έχω δεδομένα, όπως ήδη έχω σημειώσει, είναι μια ιστορία που, μάλλον, γράφεται και σε άλλα πανεπιστήμια. Επιλέγω να εντοπίσω «τα σπαράγγια που αγαπούν να κρύβονται» στις διάφορες ακαδημαϊκές, και όχι μόνο, συλλογικές ή ατομικές πρακτικές που ευδοκιμούν στις πανεπιστημιουπόλεις. Βέβαια, αυτή μου η επιλογή δε βοηθάει τον αναγνώστη στο να ελέγξει την αξιοπιστία και την εγκυρότητα των όσων διατείνομαι. Αυτό είναι, όντως, ένα πρόβλημα.

Στον ομιλητή αναφέρομαι εναλλακτικά άλλοτε ως εκφωνητή, ως «κειμενογράφο», άλλοτε ως λογογράφο, κι άλλοτε ως συντάκτη ή συγγραφέα. Διεκδικεί όλους αυτούς τους ρόλους. Να τον αναφέρω ως «πανηγυρολογογράφο» το βρίσκω αδόκιμο. Πάντως, δεν πρόκειται για πρόσφατη ιστορία. Οι σχετικές δοσοληψίες έχουν γίνει με το τότε εθνικό μας νόμισμα της δραχμής. Είναι αρκετά παλιά. Ενδιαφέρουν, ωστόσο, οι πρακτικές και οι διαδικασίες με τις οποίες λαμβάνονταν, συχνά, οι σχετικές αποφάσεις από συλλογικά όργανα του Πανεπιστημίου, όπως είναι η Σύγκλητος, το Πρυτανικό Συμβούλιο και η Επιτροπή Ερευνών. Δεν είναι πάντα ευδιάκριτες οι σχετικές διαδικασίες, έτσι που καθίσταται δύσκολη έως αδύνατη η διασταύρωση «παράλληλων» διαδρομών που ακολουθούν σχετικά αιτήματα έγκρισης δαπανών, αν δεν πρόκειται για υφαρπαγή της έγκρισης ή για εγκρίσεις «στα τυφλά»!

Ένας σύντομος μαρτυριάρης και αποπροσανατολιστικός πρόλογος!

Κρατώ στα χέρια μου, λοιπόν, πολλά χρόνια τώρα, ένα τυπωμένο κείμενο, με εξώφυλλο που, εκτός από το όνομα του συγγραφέα, τον τίτλο και την πόλη/χρονολογία, διεκδικεί να μας επιβάλει την εκδοχή ότι το κείμενο αυτό εντάσσεται στη σειρά «ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ» Πανεπιστημίου! Αμέσως, μετά το εξώφυλλο και τα πρώτα εσώφυλλα, ακολουθεί η ένδειξη για το copyright του Πανεπιστημίου και ένα σύντομο «Προλογικό Σημείωμα»! Είναι ο, τι πρέπει για τεμπέληδες αναγνώστες. Ένας τυπικός αναγνώστης δε θα προσέξει, ενδεχομένως, ότι το κείμενο που κρατάει στα χέρια του δεν είναι δυνατόν να είναι πανηγυρικός! Με έναν ασυνήθη «λακωνισμό» γίνεται αναφορά  στη σχετική απόφαση της Συγκλήτου, να αναθέσει σε ομιλητή την εκφώνηση του πανηγυρικού λόγου, στην εκδήλωση των Τριών Ιεραρχών. Δε θα μπορούσε να μην θεωρηθεί τιμητική η ανάθεση της εκφώνησής του λόγου. Είναι βέβαιο ότι ο πανηγυρικός που είχε ετοιμαστεί για εκφώνηση είναι ένα κείμενο για περιορισμένο χρόνο, περίπου ένα 16σέλιδο.

Ο πρόλογος είναι απροσδόκητα σύντομος. Είναι σχεδόν «βίαιος»! Υπενθυμίζεται, χωρίς πολλά-πολλά, η εορταστική τελετουργική περίσταση του πανηγυρικού. Διατυπώνονται ισχυρισμοί που εμφανέστατα αποτελούν κυνική απόπειρα «αποσυναρμολόγησης του πραγματικού». Το κείμενο προβάλλεται ως αποτέλεσμα της προσπάθειας του εκφωνητή να ανταποκριθεί στην τιμή που του έγινε με την ανάθεση εκφώνησης του πανηγυρικού. Διευκρινίζεται, ότι το δημοσιευμένο κείμενο που προλογίζεται διατηρεί τα στοιχεία της εορταστικής εκφώνησης και ότι απλώς εμπλουτίζεται με τις απαραίτητες βιβλιογραφικές υποσημειώσεις. Το θέμα που έχει επιλεγεί δε θα μπορούσε να μην εμπίπτει στα πεδία της ακαδημαϊκής ενασχόλησης του ομιλητή, αν και, όπως τονίζεται, είναι δύσκολο έως ανέφικτο να μεταφέρει κανείς την όλη εμπειρία του σε έναν πανηγυρικό λόγο! Καταφεύγουμε σε συναφείς κοινότοπους σχολιασμούς, όταν πρόκειται να κάνουμε μια τυπική διάλεξη/εισήγηση. Όπως κάνουμε και ανοιχτή πρόσκληση σε δυνητικούς αναγνώστες για  καλοδεχούμενη κριτική και το δρόμο του «επιστημονικού διαλόγου». Ο σύντομος πρόλογος κλείνει με τα αρχικά του ονόματος του συγγραφέα, λες και το όνομα δε φιγουράρει στο εξώφυλλο! Προφανώς, η πρόσκληση σε κριτική και επιστημονικό διάλογο, ακούγεται, μάλλον, ως αμήχανη κοινοτοπία, παρά ως σοβαρή πρόσκληση σε διάλογο. Εκτός και είχε λείψει ο διάλογος που δε γίνεται σε πανηγυρικές τελετές. Πάντως, στο κείμενο του προλόγου τονίζεται εμφαντικά ότι έχει γίνει πιστή μεταφορά της ομιλίας που είχε γίνει!

Είναι σαφές ότι πρόλογος, αν και σύντομος, επιτελεί μια σημαντική λειτουργία: Αν έλειπαν οι συγκεκριμένες, αν και παραπλανητικές, αναφορές, δεν υπάρχει κάτι άλλο, στο υπόλοιπο πολυσέλιδο σώμα του κειμένου, που να παραπέμπει σε εκφώνηση ενός πανηγυρικού. Η πρώτη εύλογη και εύκολη διαπίστωση που είχα κάνει, με αυτοψία, ήταν ότι το τυπωμένο κείμενο που κρατούσα στα χέρια μου ήταν ένα συμβατικό «κανονικό» πολυσέλιδο βιβλίο! Δεν επρόκειτο για τον πανηγυρικό λόγο που είχε εκφωνηθεί! Είναι αυτό το γεγονός που μου προξένησε το ερώτημα  πώς είναι δυνατόν να έχει συμβεί κάτι τέτοιο. Έτσι, μέσα μου εδραιώθηκε, και για πολλούς άλλους πρόσθετους λόγους, η προτεραιότητα ανίχνευσης των διαδικασιών μέσα από τις οποίες προέκυψε ο πανηγυρικός-βιβλίο, παρά η ανάγνωση του συγκεκριμένου βιβλίου.

Περιορίστηκα στον πρόλογο που τον βρήκα άκρως προκλητικό, με τις πολύ «ενοχλητικές» για τον αναγνώστη διευκρινίσεις που είχε. Κατ αρχάς, ο πρόλογος είναι κυνικός μόνο και μόνο για το γεγονός ότι ο αναγνώστης κρατάει στα χέρια του ένα «τυπικό» πολυσέλιδο βιβλίο το οποίο καλείται να το υποδεχτεί ως κείμενο που διατηρεί τα χαρακτηριστικά του πανηγυρικού που είχε εκφωνηθεί. Η ομιλία ήταν αόρατη, καθώς είχε κυριολεκτικά χάσει το χαρακτήρα της. Έτσι, άνοιξα το κουτί της αμφισβήτησης των ισχυρισμών που διατυπώνονταν στο σύντομο πρόλογο. Διαπίστωσα ότι ο υποτιθέμενος βιβλιογραφικός εμπλουτισμός του πανηγυρικού είχε εξαφανίσει τον πανηγυρικό. Ο πανηγυρικός είχε φορτωθεί με πάνω από 100 υποσημειώσεις και βιβλιογραφικές παραπομπές . Είναι ακαδημαϊκός σχολαστικισμός να φορτώνει κανείς ένα πανηγυρικό λόγο, περιορισμένης χρονικής διάρκειας, με πλήθος υποσημειώσεων. Βέβαια, δεν είναι οι υποσημειώσεις που συνετέλεσαν ώστε η πανηγυρική ομιλία να εξελιχθεί σε βιβλίο. Πώς είναι τεχνικά δυνατόν η ανάγνωση μιας ομιλίας στο πλαίσιο ενός ακαδημαϊκού 45λεπτου να αποκτήσει την έκταση ενός «κλασικού πολυσέλιδου βιβλίου»! Η προσωπική μου εμπειρία από ανάλογη εκφώνηση  πανηγυρικού, στην οποία αναφέρθηκα ήδη πιο πάνω, είχε έκταση μόλις 17 σελίδων! Δεν ήταν εκατόν τόσες σελίδες! Τώρα που το σκέφτομαι, το κείμενο, που έχετε μπροστά σας, είναι αυτής της έκτασης περίπου κι έχει ως θέμα τη μικρή ιστορία ενός πανηγυρικού.

Είναι προφανές ότι το λακωνικό «προλογικό σημείωμα», στην περίπτωση αυτή, υποδέχεται τον αναγνώστη με εξηγήσεις, που δεν είναι τόσο κατατοπιστικές όσο είναι αποπροσανατολιστικές! Ένα είναι βέβαιο: Το βιβλίο δε φιλοξενεί τον πανηγυρικό λόγο που είχε εκφωνηθεί. Έχει, βέβαια, ως τίτλο το θέμα του πανηγυρικού που εκφωνήθηκε. Ωστόσο, το «σώμα» του κειμένου που είχε εκφωνηθεί έχει κυριολεκτικά χαθεί. Δεν απευθύνεται ούτε μια φορά στους προσκεκλημένους που τον τίμησαν με την παρουσία τους και που χειροκρότησαν!

Έχουμε να κάνουμε με ένα βιβλίο, με πολλούς τίτλους ενοτήτων και υπο-ενοτήτων, χωρίς να διαθέτει στοιχειώδη πίνακα περιεχομένων! Προφανώς και υπήρχαν λόγοι για να καταφεύγει κανείς στις συγκεκριμένες επιλογές. Για να είμαι ειλικρινής, έψαχνα μήπως και ο λόγος που είχε εκφωνηθεί υπήρχε αυτούσιος σε «Παράρτημα»! Αν δεχτούμε, πάντως, όσα έχω ισχυριστεί μέχρι εδώ, μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι οι όροι της τελετουργικής περίστασης, στην οποία γίνεται αναφορά, έχουν καταστρατηγηθεί, από τη στιγμή που έχει ετοιμαστεί βιβλίο 6-7 πανηγυρικών! Εδώ, είναι ως εάν να παραγνωρίζεται η έκταση του βιβλίου που προλογίζεται. Κάτι, βέβαια, που δεν ισχύει!

Είναι προφανές ότι έχει ο πανηγυρικός λόγος, μετά την εκφώνησή του, έχει επεκταθεί και έχει διευρυνθεί τόσο πολύ ώστε να προκύψει ένα βιβλίο με σκοπό να γίνει βιβλίο. Αυτή η εξέλιξη δε μπορεί να θεωρηθεί τυχαία. Ούτε πρόκειται περί άγνοιας του θέματος. Πρόκειται για πλάνο. Υποτιμάται, βέβαια, το όλο εγχείρημα της εκτύπωσης, όταν το βιβλίο απευθύνεται σε όσους δε μπορούσαν να παρευρίσκονται στην εκφώνηση. Επιμένει, δηλαδή, να μας επιβάλει την άποψή του ότι «θα ακούσουμε» δημοσιευμένη την ομιλία που εκφωνήθηκε! Ποια είναι η έγνοια για όσου/ες από αυτούς/ες, που τίμησαν  την εκδήλωση με την παρουσία τους και που θα ήθελαν να μελετήσουν την ομιλία που είχαν ακούσει! Είναι άλλη η εμπειρία της ακρόασης και άλλη της ανάγνωσης και της μελέτης. Όσο και επιχειρείται να παρασυρθούμε στην εκδοχή περί «υπαρκτού πανηγυρικού», αυτή καταφανέστατα καταρρέει μόνο και μόνο με τον όγκο και το απλό ξεφύλλισμα του βιβλίου. Μήπως, πρόκειται για παίγνιο με παραισθήσεις, όταν γίνεται αναφορά σε αναγνώστες που θα « την ακούσουν»;

Είναι σαφές ότι η συγκεκριμένη εκτύπωση έχει παραβιάσει το ρυθμιστικό κανόνα περί «ομοιομορφίας των πανηγυρικών λόγων», κάτι που δικαιολογούσε, βέβαια, το  περί «απευθείας ανάθεσης» επιχείρημα. Αν εξαιρέσουμε το εξώφυλλο και το σχήμα, η έκταση του κειμένου, δηλαδή τα δεκαεξασέλιδα, έχουν παραβιάσει την ίδια την υπόσταση ενός πανηγυρικού λόγου. Σπάνια, βρίσκεις πολυσέλιδες εκτυπώσεις βιβλίων στη σειρά «Πανηγυρικοί Λόγοι» των Πανεπιστημίων. Μη ξεχνάμε και τα καυτά ζητήματα υποχρηματοδότησης των πανεπιστημίων σε περιόδους λιτότητας και όχι μόνο. Πρέπει να έχεις εξασφαλίσει ειδικά προνόμια για να επιδιώκεις ένα τόσο εξόφθαλμα δαπανηρό εγχείρημα. Υπάρχει, βέβαια, ανάλογο προηγούμενο, που έχει να κάνει με δημοσιευμένο πανηγυρικό λόγο 50 περίπου σελίδων, τον οποίο είχε εκφωνήσει σε προγενέστερη ανάλογη εκδήλωση Κοσμήτορας Σχολής! Πρόκειται και στην περίπτωση εκείνη για βιβλίο! Δεν το λες λόγο ή ομιλία. Αυτά κάνουν οι « κακές παρέες »!

Με αυτά και με τα άλλα, χωρίς να το πολυσκεφτώ, έβαλα το βιβλίο στην άκρη, στα υπόψη για εύθετο χρόνο. Είχα καταλήξει, στο συμπέρασμα ότι δεν κρατούσα στα χέρια μου τον πανηγυρικό λόγο που είχε εκφωνηθεί. Επρόκειτο για ένα πολυσέλιδο βιβλίο το οποίο σχεδιάστηκε και προετοιμάστηκε, αυθαιρετώντας και καταστρατηγώντας- από ο, τι φαίνεται εκ του ασφαλούς- ακαδημαϊκές και διαχειριστικές προδιαγραφές και περιορισμούς. Το βιβλίο ετοιμάστηκε και κατατέθηκε για εκτύπωση, με σκοπό να συμπεριληφθεί πανηγυρικά αριθμημένο στη σειρά «Πανηγυρικοί Λόγοι» και με δημόσια δαπάνη. Το ερώτημα, εάν ο πανηγυρικός λόγος, που εκφωνήθηκε, έχει ενσωματωθεί και πώς στο βιβλίο, το γνωρίζει μόνο ο λογογράφος. Πάντως, η προετοιμασία και η εκφώνηση του πανηγυρικού εξαγοράστηκε με ένα πολυσέλιδο βιβλίο με το συγκεκριμένο τίτλο! Ο πανηγυρικός που εκφωνήθηκε στις 30 Ιανουαρίου δεν έχει εκτυπωθεί στη Σειρά «Πανηγυρικοί Λόγοι». Η απάντηση στα ερωτήματα που μού είχαν προκύψει άργησε κάπως να έρθει. Και ήρθε, κατά σύμπτωση, σε μια χρονική στιγμή που είχα κληθεί να συντάξω μια οφειλόμενη απάντηση υπεράσπισης δημοσιευμένων απόψεών μου για τα πανεπιστημιακά, εν γένει, πράγματα.

Όταν ένας «πανηγυρικός» γίνεται εμπόρευμα

(α)Το ψευδεπίγραφο αίτημα περί «πανηγυρικού»

Είχε υποβληθεί, περίπου ένα μήνα μετά την εκφώνηση, στις 6.3…(αρχές Μαρτίου),η ακόλουθη χειρόγραφη αίτηση, σε απλό χαρτί, χωρίς το λογότυπο Τμήματος ή Τομέα:

Προς την Πρυτανεία του Πανεπιστημίου…

Δια του Τμήματος Δημοσιευμάτων

Θέμα: Αίτηση για έγκριση δαπάνης εκτύπωσης της πανηγυρικής ομιλίας

Κύριε Πρύτανη,

Σας παρακαλώ να εγκρίνετε δαπάνη ύψους 700.000 δρχ. προκειμένου να εκτυπωθεί σε πεντακόσια αντίτυπα η ομιλία που πραγματοποίησα στην πανηγυρική εκδήλωση του Πανεπιστημίου μας, στις 30.1 του...(Εορτή των Γραμμάτων) με απόφαση της Συγκλήτου.

Με τιμή  

Υπογραφή και Όνομα

Όπως διαπιστώνουμε, αν και δεν αναφέρονται τα τεχνικά χαρακτηριστικά της εκτύπωσης, πέρα από τον αριθμό των αντιτύπων, παρατίθεται το κόστος της εκτύπωσης, χωρίς να διευκρινίζεται πώς αυτό έχει προκύψει! Είναι ενδιαφέρον ότι αυτό δεν έχει ζητηθεί! Προφανώς και το αίτημα δεν αφορά σε «ομιλία που πραγματοποιήθηκε»! Πρόκειται για αίτημα εκτύπωσης ομιλίας -βιβλίου! Μόνο που αυτό δε διατυπώνεται ρητά. Έρχεται και η σημαίνουσα αναφορά στην «απόφαση της Συγκλήτου» για να ισχυροποιήσει το αίτημα, λες και χρειαζόταν η υπενθύμιση! Η αίτηση φέρει αριθμό πρωτοκόλλου και κοινοποιείται υπηρεσιακά στο Τμήμα Δημοσιευμάτων, παρόλο που έχει υποβληθεί «δια του Τμήματος Δημοσιευμάτων»!

Με τον ίδιο αριθμό πρωτοκόλλου, που είχε η παραπάνω χειρόγραφη αίτηση, το αίτημα υποβάλλεται για δεύτερη φορά προς την Πρυτανεία. Αυτή τη φορά, η αίτηση συμπληρώνεται πάνω σε ειδικό έντυπο περί εγκρίσεως δαπανών, στην οποία αναφέρεται η Σχολή και το Τμήμα προέλευσης του αιτήματος. Η αίτηση φέρει την υπογραφή του αιτούντος. Αναφέρει τα εξής:

«Παρακαλώ να κάνετε τις απαραίτητες ενέργειες για να εγκριθεί πίστωση επτακοσίων χιλιάδων (700.000) δραχμών σε βάρος του Κ.Α 08…του προϋπολογισμού του οικονομικού έτους…για την εκτύπωση και βιβλιοδεσία σε 500 αντίτυπα του πανηγυρικού λόγου που έχει εκφωνηθεί στην πανηγυρική εκδήλωση του Πανεπιστημίου μας… Η εκτύπωση να γίνει σε πεπειραμένο  τυπογράφο για λόγους ομοιομορφίας των Πανηγυρικών Λόγων…». Επαναλαμβάνεται πανηγυρικά ο κυνικός ισχυρισμός ότι το αίτημα αφορά  στον «πανηγυρικό λόγο» που έχει εκφωνηθεί !!!

Επί του εντύπου της δεύτερης αυτής αίτησης, από τη Διεύθυνση Οικονομικών Υπηρεσιών βεβαιώνεται, ότι «Υπάρχει πίστωση»! Εδώ η σκοπιμότητα της ομοιομορφίας θεραπεύεται με αναζήτηση «πεπειραμένου τυπογράφου». Για να ακολουθήσει η έγκριση από το Πρυτανικό Συμβούλιο της πίστωσης 700.000 δρχ. εις βάρος του προϋπολογισμού{…} επαναλαμβάνοντας τις ίδιες σχετικές διατυπώσεις. Η απόφαση του Πρυτανικού πάρθηκε δύο μήνες αργότερα (10.5) από την υποβολή της αίτησης (6.3).

Δεν προκύπτει, εάν στην όλη διακίνηση του αιτήματος είχε τεθεί, θέμα αδικαιολόγητου ύψους της δαπάνης, αν και υπήρχαν δεδομένα από προηγούμενες αντίστοιχες εκτυπώσεις! Ούτε είχε υποβληθεί μαζί με το αίτημα και το υπό εκτύπωση κείμενο. Ούτε ζητήθηκαν διευκρινίσεις για τον αριθμό των σελίδων. Όταν ήρθε η ώρα του Συμφωνητικού, τότε μόνο καταγράφηκαν ορισμένα τεχνικά δεδομένα της εκτύπωσης. Η έγκριση της δαπάνης έγινε «στα τυφλά», χωρίς συγκεκριμένες τεχνικές προδιαγραφές! Το Τμήμα Δημοσιευμάτων, η Διεύθυνση Οικονομικών Υπηρεσιών, το Πρυτανικό Συμβούλιο, ο Πρύτανης, ο εκφωνητής του πανηγυρικού και ο τυπογράφος (στη συνέχεια) ήσαν οι αποφασιστικοί συντελεστές στην εξέλιξη αυτής της μικρής μας ιστορίας.

Μετά την έγκριση του Πρυτανικού, υπογράφηκε το «Συμφωνητικό» ανάμεσα στην Υπηρεσία Δημοσιευμάτων και το Τυπογραφείο. Σε αυτό αναφέρονταν πρόσθετα στοιχεία, όπως η συμφωνηθείσα τιμή, που ήταν 68.000 δρχ. ανά 16σέλιδο, η βιβλιοδεσία-εκτύπωση εξωφύλλου που κοστολογήθηκε 120.000 δρχ. και ο αριθμός που θα έχει στη σειρά των Πανηγυρικών. Δεν αναφερόταν το πλήθος των τυπογραφικών. Προβλεπόταν δέσμευση για την παράδοση των αντιτύπων και των φιλμ στις 30.6. Τέλος Ιουνίου. Το Συμφωνητικό εκ μέρους του Πανεπιστημίου το υπόγραψε ο τότε πρύτανης, με ημερομηνία 14.5 (4 ημέρες μετά την έγκριση του Πρυτανικού Συμβουλίου). Ο τυπογράφος είχε στη διάθεσή του χρόνο 45 ημερών για να παραδώσει τα συμφωνηθέντα!

(β) Η Fast track εκτύπωση «πανηγυρικού», χωρίς προηγούμενη έγκριση!

Στην τελευταία σελίδα του τυπωμένου βιβλίου αναφέρεται σαφέστατα και με κεφαλαία γράμματα ότι: «Ο ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ{…}ΜΕ ΤΙΤΛΟ{…}ΤΥΠΩΘΗΚΕ ΤΟΝ ΑΠΡΙΛΙΟ του ... ΣΤΑ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΑ{…}ΣΕ 500 ΑΝΤΙΤΥΠΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ…ΜΕ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ». Επιμένει το δίδυμο συγγραφέα-τυπογράφου ότι πρόκειται για πανηγυρικό-και με κεφαλαία- με τη διευκρίνιση ότι η τυπογραφική επιμέλεια είναι του εκφωνητή-συγγραφέα! Πέρα από αυτό, η συγκεκριμένη πληροφορία ότι  «ο πανηγυρικ΄ς τυπώθηκε τον Απρίλιο» αποκαλύπτει ότι ο τυπογράφος είχε ολοκληρώσει την εκτύπωση του βιβλίου πριν από την έγκριση του Πρυτανικού Συμβουλίου (10.5) και πριν από την υπογραφή του Συμφωνητικού (14.5)! Έχουμε να κάνουμε με μια «ελευθερία κινήσεων» την οποία εξασφάλιζε η πρακτική των «απ ευθείας αναθέσεων»: το δίδυμο τυπογράφος-συγγραφέας καθάρισαν την υπόθεση σε όλες τις επιμέρους πτυχές τους! Ουσιαστικά, η έγκριση του Πρυτανικού και η υπογραφή του Συμφωνητικού έγιναν με πρακτικές «τετελεσμένων»! Τα όργανα διοίκησης και τα σχετικά παραστατικά είχαν παρακαμφθεί! Το τιμολόγιο και το χρηματικό ένταλμα δε θα καθυστερούσαν, καθώς ο τυπογράφος είχε ολοκληρώσει την εκτύπωση των αντιτύπων δύο μήνες νωρίτερα από τη δέσμευση του Συμφωνητικού, που προέβλεπε ως ημερομηνία παράδοσης: 30.6!

Βέβαια, το Τιμολόγιο-Δελτίο Αποστολής εκ μέρους του Τυπογραφείου προς την Υπηρεσία Δημοσιευμάτων που σηματοδοτεί την παράδοση των αντιτύπων είχε «κοπεί» στις 30.5, με συνολική δαπάνη 544.000+120.000= 664.000+ 26.5600(Φ.Π.Α)= 690.560 δραχμές. Ο τυπογράφος είχε κάνει ρεκόρ ως προς το χρόνο παράδοσης των βιβλίων: Μόλις 20 ημέρες μετά την έγκριση της δαπάνης από το Πρυτανικό Συμβούλιο(10.5) και 16 ημέρες μετά την υπογραφή του Συμφωνητικού (14.5)! Ακολούθησε η έγκριση καταβολής της σχετικής δαπάνης εκ μέρους του Πρυτανικού Συμβουλίου (11.6) στον δικαιούχο. Η όλη διαδικασία έκλεισε με την έκδοση (12.6), από την Οικονομική Υπηρεσία του Πανεπιστημίου, Χρηματικού Εντάλματος 690.560 δρχ, από τις οποίες στο δικαιούχο καταβλήθηκε το ποσό των 643.602 δρχ., λόγω πρόσθετων κρατήσεων, πέραν του Φ.Π.Α. Η ταχύτητα με την οποία ολοκληρώθηκε η διαδικασία αποτελεί από μόνη της ένδειξη στενής παρακολούθησης του θέματος. Το χρηματικό ένταλμα το υπογράφουν ο προϊστάμενος του Λογιστηρίου, ο Διευθυντής της Οικονομικής Υπηρεσίας του Πανεπιστημίου και ο Πρύτανης. Στο σχετικό έντυπο υπάρχει ειδικός χώρος για τη θεώρηση του εντάλματος εκ μέρους του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Δεν έχει θεωρηθεί από τον εισηγητή και τον αρμόδιο Επίτροπο. Ομολογώ ότι δε γνωρίζω τι ισχύει στην περίπτωση αυτή…

Ήδη, έχουμε μια παρέλαση συλλογικών και μη οργάνων του Πανεπιστημίου που παίρνουν, ως εκ της θέσεώς τους, μέρος σε ένα ζήτημα, όπως είναι το εγχείρημα εκφώνησης ενός πανηγυρικού λόγου. Η Σύγκλητος είχε αναθέσει την εκφώνηση του λόγου σε συγκεκριμένο πανεπιστημιακό. Ο πανηγυρικός εκφωνήθηκε και, όπως το τελετουργικό επιτάσσει, ο ομιλητής χειροκροτήθηκε. Μόνο που στο χειροκρότημα δε φαινόταν ότι το σχετικό εγχείρημα θα είχε μια τέτοια εξέλιξη. Με την επίκληση της εκτύπωσης του πανηγυρικού εκτυπώθηκε ολόκληρο βιβλίο! Ένα βιβλίο του οποίου η εκτύπωση εξαφάνισε από τη δημοσιότητα τον πανηγυρικό που είχε στην πραγματικότητα εκφωνηθεί!

Η εκτύπωση ήταν υπέρογκα δαπανηρή, αν σκεφτούμε ότι η δαπάνη εκτύπωσης ενός πανηγυρικού δε μπορούσε παρά να ήταν κοντά στην τιμή ενός 16σέλιδου τυπογραφικού, όπως αυτή είχε προσδιοριστεί στο σχετικό Συμφωνητικό (68.000 δρχ.)! Αντί του πανηγυρικού είχε εκτυπωθεί βιβλίο! Δαπανηρό, μεν, αλλά τιμητικό για ένα Πανεπιστήμιο που μπορεί να επαίρεται, όταν εξασφαλίζει, έστω, επιλεκτικά πιστώσεις για εκτύπωση πανηγυρικών λόγων που μπορούν να εξελιχτούν σε βιβλία που να εμπλουτίζουν τις εκδόσεις του Πανεπιστημίου.

Κάπως έτσι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, το βιβλίο «βαφτίστηκε» πανηγυρικός λόγος και δε χρειάστηκε να αναζητηθεί εκδοτικός οίκος για το πόνημα που είχε προκύψει! Τα ερωτήματα στα οποία δε γνωρίζω την απάντησή είναι τα ακόλουθα: η συγκεκριμένη δαπάνη για έναν πανηγυρικό λόγο διέλαθε της προσοχής όλων των μονομελών και συλλογικών οργάνων (που πήραν τις σχετικές αποφάσεις); Δυσκολεύομαι να υιοθετήσω την υπόθεση περί «συνωμοσίας σιωπής»! Βέβαια, ένα αίτημα περί έγκρισης μιας σοβαρής δαπάνης δεν είναι δυνατόν να ικανοποιείται χωρίς τις απαραίτητες τεχνικές προδιαγραφές. Πώς και δεν ήγειρε κάποιος από τους υπεύθυνους ένσταση για την εκτύπωση ενός πολυσέλιδου βιβλίου στη σειρά «Πανηγυρικών Λόγων»! Ο μόνος που γνώριζε όλες τις πτυχές του θέματος ήταν ο εκφωνητής του πανηγυρικού λόγου. Οι δημόσιες δεσμεύσεις ότι θα διασώζονταν τα προσδιοριστικά στοιχεία της τελετής δεν τηρήθηκαν. Δεν αποκλείεται να έχει περισωθεί το «ακριβές αντίγραφο» του πανηγυρικού λόγου που εκφωνήθηκε σε εκείνη τη «Γιορτή των Γραμμάτων». Εκείνος το γνωρίζει!

 

(γ)Το δεύτερο αίτημα: Αυτή τη φορά Χρηματικό Ένταλμα για εκτύπωση βιβλίου!

Η ιστορία έχει και ουρά, με μια δεύτερη παράλληλη πηγή χρηματοδότησης. Η συνέχεια της ιστορίας ξετυλίγεται, σχεδόν παράλληλα, αν και με διαφορετικές διαδικασίες προώθησης των αιτημάτων και έγκρισης των δαπανών. Μοιάζουν να είναι «κρυφές» και μυστικές, αν σκεφτούμε ότι πρόκειται για δύο υπηρεσίες στο εσωτερικό του ίδιου πανεπιστημίου. Στις παράλληλες αυτές διαδικασίες και στα παραστατικά που διακινούνταν, δε μνημονεύονταν οι σχετικές πρωτοβουλίες, έστω ως συμπληρωματικές η μία της άλλης! Το ένα τιμολόγιο εκδόθηκε μέσα από τις διαδικασίες του Ελεγκτικού Συνεδρίου, όπως το περιγράψαμε, ήδη. Δεν αρκούσε, κατά πώς φαίνεται, η εκτύπωση που έγινε με δαπάνη εις βάρος του προϋπολογισμού του Πανεπιστημίου. Είχε δρομολογηθεί μια παράλληλη διαδικασία, μέσω της Επιτροπής Ερευνών, με κονδύλια από χρηματοδοτούμενο με κοινοτικά κονδύλια πρόγραμμα. Κατά σύμπτωση, ο εκφωνητής του πανηγυρικού συνέβαινε να είναι ταυτόχρονα και επιστημονικά υπεύθυνος χρηματοδοτούμενου προγράμματος. Στην περίπτωση αυτή είχαμε την ενεργοποίηση διαδικασιών που ισχύουν στις Επιτροπές Ερευνών, για τα προβλήματα των οποίων έχουμε ήδη γράψει σε προηγούμενες αναρτήσεις.

Οι Επιτροπές Ερευνών λειτουργούν με πολύ πιο συνοπτικές διαδικασίες. Αυτές είχαν και έχουν τα συλλογικά τους όργανα, μόνο που αυτά δεν ασχολούνταν με εγκρίσεις δαπανών, εκτός και γίνονταν παραπομπές αιτημάτων για ειδική επανεξέταση. Οι εγκρίσεις των δαπανών προέβλεπαν, σύμφωνα με τον κανονισμό, υποβολή τεκμηριωμένου αιτήματος έγκρισης δαπάνης, το οποίο ελέγχονταν από υπαλλήλους ως προς την επιλεξιμότητα ή την πίστωση- όχι τη σκοπιμότητα που καθοριζόταν ρητά από το Τεχνικό Δελτίο Έργου. Προβλεπόταν και ποιοτική παραλαβή παραδοτέων αλλά ποιος ασχολούνταν με αυτά τα θέματα, εκείνη την εποχή των μεγάλων προγραμμάτων; Όσο υψηλότεροι ήσαν οι προϋπολογισμοί των προγραμμάτων άλλο τόσο πιο ελαστικές ήσαν οι διαδικασίες ελέγχου επιλεξιμότητας, ποιότητας ή και τήρησης των κανονισμών περί ανοιχτών διαγωνισμών για προμήθειες, για την πρόσληψη συνεργατών, κ.α.

Για να αναφερθώ συγκεκριμένα στην περίπτωση που μας ενδιαφέρει εδώ, μετά την οριστική διευθέτηση και ολοκλήρωση της προηγούμενης έγκρισης των 700.000 δρχ., ο επιστημονικά υπεύθυνος του προγράμματος υπέβαλε στην Επιτροπή Ερευνών ειδικό έντυπο «Αίτησης για Έκδοση Εντάλματος» 520.000 δρχ., με ημερομηνία 20.7 (περίπου ένα μήνα αργότερα από το προηγούμενο ένταλμα),μια δαπάνη που χρεώνεται στην κατηγορία επιλέξιμων δαπανών του προγράμματος με την ένδειξη: «Έντυπα και Γραφική Ύλη», χωρίς να διευκρινίζεται ποιο είναι το αντικείμενο. Πρόκειται για γνωστές  διαχειριστικές πρακτικές! Το αίτημα, αυτή τη φορά, είχε υποβληθεί όχι με την ιδιότητα του εκφωνητή του πανηγυρικού, αλλά με την ιδιότητα του επιστημονικά υπεύθυνου σε χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα. Σύμφωνα με το αίτημα, η επιταγή έπρεπε να εκδοθεί στο όνομα του ίδιου τυπογράφου που είχε  αναλάβει με «απ ευθείας ανάθεση» τον πανηγυρικό λόγο, όπως έχουμε διεξοδικά αναφερθεί πιο πάνω. Το έντυπο αίτημα στην ένδειξη «Επισυναπτόμενα Δικαιολογητικά Δαπανών» δεν αναφέρει συνημμένα!

Στη συνέχεια, 5 ημέρες αργότερα (25.7), εκδόθηκε το Χρηματικό Ένταλμα με τα στοιχεία του τυπογράφου και με μόνη αιτιολογία πληρωμής «την εξόφληση τιμολογίου» (αναφέρεται ο αριθμός του) που έχει εκδοθεί, ακριβώς μια ημέρα μετά την έκδοση του προηγούμενου τιμολογίου(βλ. πιο πάνω). Το πρώτο τιμολόγιο είχε εκδοθεί στις 30.5 και αυτό, το δεύτερο, μία ημέρα αργότερα, στις 1.6 Δηλαδή πρόκειται για τέλειο χρονισμό παράλληλων διαχειριστικών διαδικασιών! Η διαφορά ως προς τον αρίθμηση που φέρουν τα δύο τιμολόγια είναι μόλις 6 μονάδες. Το Χρηματικό Ένταλμα το υπογράφει ο Πρόεδρος της Επιτροπής Ερευνών και ο λαβών τυπογράφος.

Το Τιμολόγιο-Δελτίο Αποστολής (1.6) απευθύνεται στην Επιτροπή Ερευνών του Πανεπιστημίου. Αναφέρεται σε συγκεκριμένο χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα και διευκρινίζει χαρακτηριστικά: «Για την εκτύπωση ΒΙΒΛΙΟΥ του καθηγητού του Πανεπιστημίου… κυρ…. 500 αντίτυπα, με τον ίδιο αριθμό σελίδων και τυπ.16σέλιδων, εξώφυλλο 2χρωμο», για να παρατεθεί. στη συνέχεια, ακριβώς ο ίδιος τίτλος που είχε ο πανηγυρικός! Η μόνη διαφορά εντοπίζεται στο ύψος της δαπάνης(690.560/520.000) και στο γεγονός ότι το πρώτο τιμολόγιο  αφορά στην «Εκτύπωση του πανηγυρικού Λόγου…», ενώ το δεύτερο αφορά στην «Εκτύπωση ΒΙΒΛΙΟΥ»(κρατώ τα κεφαλαία του τιμολογίου)! Στο δεύτερο  τιμολόγιο αναφέρεται ως τιμή μονάδας(βιβλίου) «1000» δρχ.! Για να υπολογίσω την τιμή μονάδας που κόστισε στο προηγούμενο τιμολόγιο, έπρεπε να κάνω τη σχετική αριθμητική πράξη/διαίρεση 664.000(δίχως τις κρατήσεις):500 αντίτυπα=1.328 δρχ..Άντε, να βρει κανείς το λόγο για τον οποίο στον προϋπολογισμό του πανεπιστημίου η τιμή μονάδας ήταν κατά 328 δρχ. ακριβότερη σε σύγκριση με την τιμή μονάδος που είχε η δαπάνη μέσω του προγράμματος.

Με λίγα λόγια, έχουμε την πανηγυρική αποκάλυψη από τους ίδιους τους συντελεστές ότι ΤΕΛΙΚΑ ο πανηγυρικός που εκφωνήθηκε δεν έχει εκτυπωθεί! Έχουμε δαπάνη για εκτύπωση ΒΙΒΛΙΟΥ και χρεώνεται, προφανώς, εκεί όπου υπάρχει διαθέσιμο υπόλοιπο: «Κατηγορία δαπάνης Έντυπα και Γραφική Ύλη»! Μιας και το πρόγραμμα πλησίαζε στο τέλος του και τα κονδύλια έπρεπε να απορροφηθούν… Πίστωση υπήρχε. Για τη σκοπιμότητα της εκτύπωσης και την επιλεξιμότητα της δαπάνης ποιος αποφάνθηκε; Για λόγους «χρηστής διαχείρισης» το βιβλίο, αυτή τη φορά, είχε εκπέσει από την κατηγορία του Πανηγυρικού στην κατηγορία «Έντυπα- Γραφική Ύλη»!

Όπως έχω σημειώσει, ήδη, στην τελευταία σελίδα του τυπωμένου βιβλίου, που κρατώ, αναφέρεται σαφέστατα και με κεφαλαία γράμματα ότι: «Ο ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ{…}ΜΕ ΤΙΤΛΟ{…}ΤΥΠΩΘΗΚΕ ΤΟΝ ΑΠΡΙΛΙΟ του ... ΣΤΑ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΑ{…}ΣΕ 500 ΑΝΤΙΤΥΠΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ…ΜΕ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ». Τη σχετική πληροφορία την έχουμε σχολιάσει και πιο πάνω στο πλαίσιο της προηγούμενης εκτύπωσης. Με τη δεύτερη εκτύπωση δε γνωρίζω εάν τα πράγματα διαφοροποιούνται. Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω εάν η ίδια ένδειξη υπάρχει και στο βιβλίο που εκδόθηκε μέσω της Επιτροπής Ερευνών. Για λόγους τυπικούς, δε θα έπρεπε να επαναλαμβάνεται η ίδια διατύπωση, επειδή σύμφωνα με το δεύτερο τιμολόγιο, έχουμε εκτύπωση βιβλίου και όχι πανηγυρικού. Δε θα μπορούσε, άλλωστε, να είναι επιλέξιμη δαπάνη σε χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα της Επιτροπής Ερευνών. Ή να το διατυπώσω διαφορετικά, εάν από τη δεύτερη εκτύπωση απουσιάζει η τελευταία σελίδα ή σε αυτή έχει αλλάξει η σχετική διατύπωση, αυτό σημαίνει ότι συγγραφέας και τυπογράφος διορθώνουν κάτι που οι ίδιοι σκοπίμως είχαν επινοήσει ως «πανηγυρικό». Υποθέτω ότι η τελευταία σελίδα είναι ίδια και στις δύο εκτυπώσεις. Όσοι καταφεύγουν σε αμφίβολης διαφάνειας διαδικασίες διαχείρισης δημόσιου χρήματος, συνήθως, αφήνουν ίχνη λεπτομέρειας, όπως η παραπάνω!

Στην παραπάνω αίτηση για έκδοση Εντάλματος, αν και στο οικείο εδάφιο, δεν αναφέρονται «Επισυναπτόμενα Δικαιολογητικά Δαπανών», παρόλα αυτά, επισυνάπτονται τα ακόλουθα δύο παραστατικά:

(1)    Πίνακας Εξοπλισμού (Όργανα- Βιβλία, κλπ),με αναφορά στο Τμήμα, τον Τομέα, τον Επιστημονικά Υπεύθυνο, τον τίτλο και τον κωδικό του Προγράμματος, τον προμηθευτή, το τιμολόγιο, την ποσότητα (500 αντίτυπα), την αξία και το Χώρο Εγκατάστασης(τελευταία στήλη). Στην τελευταία αυτή στήλη σημειώνεται ότι «Τα αντίτυπα μοιράστηκαν(sic!) στους συνεργάτες του προγράμματος κατά τη διάρκεια του συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στις 8 & 9.6».. Σε κενό διάστημα του συγκεκριμένου παραστατικού υπάρχει η ένδειξη: «Επιτροπή Ερευνών: Το παραστατικό χρησιμοποιήθηκε σαν( sic!) δικαιολογητικό στο με αριθ.186..Χρηματικό Ένταλμα». Δηλαδή, δεν ήταν δικαιολογητικό αλλά λειτούργησε ως εάν να ήταν τέτοιο! Αυτά τα τελευταία, ενδεχομένως, περιττεύουν, αν ληφθεί υπόψη ότι το σχετικό παραστατικό, αν και προέρχεται από τους πλουσιοπάροχα αμειβόμενους, διαχειριστή του Προγράμματος και Επιστημονικά Υπεύθυνο, δε φέρει ούτε αριθμό πρωτοκόλλου ούτε έχει υπογραφεί από τον Επιστημονικά Υπεύθυνο του Προγράμματος, όπως ζητείται στο έντυπο! Είναι ανυπόγραφο! Οπότε, πώς και χρησιμοποιήθηκε «σαν δικαιολογητικό», αφού είναι ανυπόγραφο;

(2)    ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΠΑΡΑΛΑΒΗΣ (sic!): Πρόκειται για ένα ακόμα έντυπο προς την Επιτροπή Ερευνών που υποβάλλεται από τον παραλήπτη των αντιτύπων. Αναρωτιέται κανείς γιατί να διακινείται όλη αυτή η σειρά των εντύπων, τη στιγμή που η προβλεπόμενη διαδικασία ακυρώνεται με κυνισμό! Και δεν αρκεί αυτό. Όταν γίνεται διαχειριστικός έλεγχος-αν και επιεικώς επιλεκτικός- αρχίζει πόλεμος διαμαρτυριών για την αναχαίτιση και την παρεμπόδιση των μεγάλων χρηματοδοτούμενων καινοτομιών! Το Πρακτικό αναφέρει ότι «Σήμερα, ο καθηγητής κ. …που είναι Επιστημονικά υπεύθυνος του Προγράμματος{….}με κωδικό… παρέλαβε τα παρακάτω υλικά τα οποία αναφέρονται στο συνημμένο τιμολόγιο με αριθ…. του προμηθευτή… Τα παρακάτω υλικά βεβαιώνω ότι χρησιμοποιούνται για τις ανάγκες του έργου!» Ακολουθεί κενό και μετά υπάρχει θέση για την υπογραφή του παραλαβόντος τα υλικά… Μόνο που είναι ένα έντυπο ανυπόγραφο, χωρίς ένδειξη ημερομηνίας και πρωτοκόλλου! Ο επιστημονικά υπεύθυνος του προγράμματος, χωρίς να υπογράφει, βεβαιώνει! Ούτε υπάρχει συνημμένη κατάσταση διάθεσης των 500 αντιτύπων! Οι σύνεδροι του λεγόμενου «Επιστημονικού Συνεδρίου» δεν ήσαν πάνω από 70 ».Και ποια η σκοπιμότητα της παράλληλης εκτύπωσης , όταν το βιβλίο εκτυπώθηκε στο τέλος του προγράμματος; Αυτό από μόνο του καθιστούσε τη δαπάνη μη επιλέξιμη. Τελικά, αφού η εκτύπωση του ΒΙΒΛΙΟΥ σε 500 αντίτυπα θα πληρωνόταν με το δεύτερο τιμολόγιο, στο πλαίσιο του προγράμματος, ποια ήταν η σκοπιμότητα να δαπανηθούν 690.560 δρχ. από τον, έτσι και αλλιώς, πάντα ελλειμματικό προϋπολογισμό του Πανεπιστημίου; Οι διαδικασίες έγκρισης των δαπανών προωθούνταν ως εάν δεν ήσαν και οι δυο δαπάνες δημόσιου χρήματος, με φορέα έγκρισης των δαπανών το ίδιο πανεπιστήμιο! Αρχικά, είχαν δαπανηθεί 690.560 δρχ. για έναν εξαφανισμένο πανηγυρικό λόγο σε 500 αντίτυπα! Τη δεύτερη φορά, η συμπτωματική εκφώνηση του πανηγυρικού αξιοποιείται ως ευκαιρία για την εκτύπωση ΒΙΒΛΙΟΥ σε 500 αντίτυπα για τις ανάγκες προγράμματος! Χάθηκαν από το προσκήνιο οι προϋποθέσεις περί σκοπιμότητας και επιλεξιμότητας! Αν υπήρξαν τελικά,1.000 αντίτυπα του βιβλίου, ποιες ουσιαστικές ανάγκες εξυπηρετούσε η εκτύπωση; Άραγε, τη διάχυση της γνώσης, την ακαδημαϊκή αναγνώριση του συγγραφέα, τον εμπλουτισμό της «Σειράς», την αγοραία δοσοληψία της εκτύπωσης ή όλα μαζί; Ποιος γνωρίζει αν υπήρξαν 500 αντίτυπα στη δεύτερη εκτύπωση, αφού δεν υπάρχει ίχνος αποδεικτικού παραλαβής ή διάθεσης;

Τα δύο τιμολόγια μαζί ανεβάζουν τη συνολική δαπάνη στο όχι ευκαταφρόνητο ποσό των 690.560+520.000= 1.210.560 δραχμών. Δε θα εκφέρω άποψη για το εάν και κατά πόσο πρόκειται περί σπατάλης ή διασπάθισης ή κατάχρησης δημόσιου χρήματος. Η μικρή αυτή ιστορία δεν είναι, προφανώς, η μοναδική. Είναι ενδεικτική και παραδειγματική. Πάντως, αυτή εκτυλίχτηκε μέσα από παράλληλες, μη τεμνόμενες διεργασίες και διαδικασίες, με πρωτόκολλα και παραστατικά, ορισμένα από αυτά ανυπόγραφα, με στεγανά ανάμεσα στα θεσμικά όργανα στο εσωτερικού του αυτού πανεπιστημίου.

Το πιο ανησυχητικό από όλα είναι ότι τα τιμολόγια όριζαν αυθαίρετα το αντικείμενο της δαπάνης: Το ένα, το πρώτο τιμολόγιο, όριζε ότι επρόκειτο περί «πανηγυρικού λόγου». Αυτό είχε τη λαθροχειρία του! Το δεύτερο, επιτέλους, απέδιδε την πραγματικότητα: Ήταν βιβλίο! Το συμπέρασμα είναι ότι το να ορίζεται από τη Σύγκλητο κάποιος πανεπιστημιακός ως ομιλητής σε μια «Γιορτή των Γραμμάτων» δεν είναι υπόθεση απλής ρουτίνας. Ακόμα και μια τόσο «αθώα» και τιμητική, εκ πρώτης όψεως, υπόθεση μπορεί να εξελιχθεί σε μια ιστορία με ουρές της αγοράς! Μια ιστορία που παραδειγματικά μας αποκαλύπτει ότι, όταν στα πανεπιστήμια έχουμε διείσδυση αντιλήψεων, αρχών και πρακτικών αγοράς εκπαιδευτικών υπηρεσιών, ένας πανηγυρικός μπορεί να εκπέσει στην ιδιότητα «εμπορεύματος». Ποιος από όσους/ες είχαν τιμήσει τον εκφωνητή μας σε κείνο το μακρινό παρελθόν φανταζόταν ότι, μετά από όσα «σοφά» είχαν ακουστεί, θα προέκυπταν σενάρια και ερωτήματα, όπως αυτά που ξετυλίξαμε εδώ! Μια ιστορία που θα μπορούσε  να έχει ως τίτλο «Ένας πανηγυρικός λόγος ως εμπόρευμα στην αγορά της εκπαίδευσης»…

Δεν αποκλείεται, τώρα, με τις νέες πρυτανικές αρχές των πανεπιστημίων και τη συγκρότηση των Συμβουλίων Διοίκησης, χωρίς συνέχεια με τα προηγούμενα πρυτανικά σχήματα, τα στεγανά στην πληροφόρηση και στην ενημέρωση από διοικητική σε διοικητική υπηρεσία να ενισχυθούν πιο πολύ. Ήδη, από τις εμπειρίες που έχουμε με το προηγούμενο καθεστώς, υπήρχαν αποφάσεις συλλογικών οργάνων στα πανεπιστήμια που λαμβάνονταν σε καθεστώς πλημμελούς ενημέρωσης. Υπάρχουν συλλογικές αποφάσεις για μέλη ΔΕΠ ενός Τμήματος, που αν και είχαν απασχολήσει, με τις αντι-ακαδημαϊκές τους πρακτικές, την Επιτροπή Ερευνών ή και τη Σύγκλητο, δεν κοινοποιούνταν στα Τμήματα που ανήκαν. Το αποτέλεσμα ήταν τα Τμήματα να υποβάλλουν μη τεκμηριωμένες εισηγήσεις προς υπερκείμενα όργανα της διοίκησης! Τα στεγανά ελεγχόμενης ενημέρωσης στην όλη δομή των συλλογικών οργάνων και των υπηρεσιών των πανεπιστημίων αποκαλύπτονται και στις διαδικασίες εξέλιξης και προαγωγής των μελών ΔΕΠ ή της απονομής του τίτλου του ομότιμου καθηγητή σε αποχωρούντες πανεπιστημιακούς.

(δ) Υστερόγραφο:

Όταν πανηγυρικοί, βιβλία και κοινοτικά προγράμματα αξιοποιούνται ως λάφυρα

 Θεώρησα ότι είχε ενδιαφέρον να παρακολουθήσω την υποδοχή που είχε το  τυπωμένο πλέον, ως βιβλίο στη θέση του «πανηγυρικού λόγου», στη μετέπειτα βιβλιογραφία. Όπως καταδείχτηκε, ήδη, η αναφορά σε πανηγυρικό και στη «Σειρά των Πανηγυρικών» γινόταν μόνο στο εξώφυλλο του βιβλίου, στο προλογικό σημείωμα και στην τελευταία σελίδα του «βιβλίου». Εντόπισα ένα ακόμη ακόμη βιβλίο με παρεμφερές θέμα και τίτλο! Επρόκειτο για βιβλίο που είχε προκύψει στο πλαίσιο των «έργων» που χρηματοδοτούνταν σε πρόγραμμα Σε αυτό το βιβλίο, ο συγγραφέας αναφέρεται, στο υπό συζήτηση βιβλίο με τα 1000 αντίτυπα, κάπως υποτονικά, μηχανιστικά ή επιφανειακά, με απλές παραπομπές! Μέτρησα περί τις 8 υποσημειώσεις-παραπομπές σε σελίδες εκείνου του πρώτου βιβλίου των δύο εκτυπώσεων. Η πρώτη αναφορά, μάλιστα, αργεί να εμφανιστεί, παρόλο που το προηγούμενο ήταν πρόσφατο! Αφήνω που σε μία παραπομπή παρατίθεται λανθασμένος ο τίτλος του του προηγούμενου βιβλίου, αν και πρόκειται για «συμπληρωμένη έκδοση»! Το πιο απροσδόκητο είναι το γεγονός ότι παρατίθενται όλα τα βιβλιογραφικά στοιχεία του πρώτου βιβλίου, αλλά αποσιωπάται η αναφορά στη σειρά «Πανηγυρικοί Λόγοι», μαζί με την αρίθμηση! Εκείνο το βιβλίο, αυτή τη φορά, έχει εκτοπιστεί πανηγυρικά από τη σειρά των Πανηγυρικών και αναφέρεται ως απλή έκδοση του Πανεπιστημίου! Ποια τιμητική σειρά και ποιος πανηγυρικός! Όλα αυτά υποχωρούν μπροστά στις πρακτικές που καταγράψαμε!

Και το δεύτερο αυτό βιβλίο δε θα μπορούσε να μην ρυμουλκεί ουρές της αγοράς! Δεν πρόκειται να ασχοληθούμε με τη νέα, για τότε, ιστορία! Θα αρκεστούμε στο να σημειώσουμε ότι το συγκεκριμένο βιβλίο ήταν προϊόν προγράμματος, με φορέα υλοποίησης Πανεπιστήμιο, με τη συμβολή συνεργατών που είχαν συμβάσεις έργου. Η όλη προετοιμασία του βιβλίου(συγκέντρωση υλικού, φιλολογική επιμέλεια), σε μεγάλο βαθμό, είχε αποζημιωθεί με δαπάνες του προγράμματος. Παρόλα αυτά, το copyright το μοιράζεται ο συγγραφέας με εκδοτικό οίκο του εμπορίου! Το Πανεπιστήμιο, που ήταν φορέας υλοποίησης του έργου έχει αποκλειστεί υπέρ της ελεύθερης αγοράς! Συγγραφέας και εκδότης οικειοποιούνται το copyright προϊόντος-βιβλίου που είχε παραχθεί με δαπάνες συγκεκριμένου χρηματοδοτούμενου προγράμματος. Το βιβλίο πήγε πολύ καλά στην «ελεύθερη αγορά», καθώς, είχε διατεθεί ως πανεπιστημιακό σύγγραμμα στο σύστημα «Εύδοξος». Πέρα από αυτό, και η Επιτροπή Ερευνών είχε προμηθευτεί με σχετική δαπάνη 3.000 αντίτυπα του βιβλίου, για τις ανάγκες επόμενου συναφούς προγράμματος. Είχε υποβληθεί αίτημα για απ ευθείας προμήθεια του βιβλίου από το συγκεκριμένο εκδοτικό οίκο, που είχε καταστεί ήδη, με τις προηγούμενες ενέργειες «ο εκδότης και ο αποκλειστικός προμηθευτής». Έτσι, εξηγείται το γεγονός ότι σε λιγότερο από 12 μήνες, το βιβλίο είχε και «δεύτερη έκδοση»! Το βιβλίο, δηλαδή, που ήταν παραγωγή του φορέα υλοποίησης προγράμματος, είχε δοθεί σε εκδότη που είχε εξασφαλισμένο και εγγυημένο ως πρώτο του πελάτη το ίδιο το Πανεπιστήμιο. Με άλλα λόγια, το δημόσιο κατέβαλε τη δαπάνη της έρευνας, της συγγραφής και της επιμέλειας του βιβλίου, αλλά με την έκδοσή του, τα πνευματικά δικαιώματα παραχωρήθηκαν σε εκδοτικό οίκο της αγοράς! Επαναλαμβάνονται, κι εδώ οι γνωστές παραλείψεις: τόσο το πρωτόκολλο παραλαβής όσο και ο πίνακας καταγραφής των βιβλίων δε φέρουν ημερομηνία, όπως και το ότι η δαπάνη καταχωρίστηκε κι εδώ στην κατηγορία «Έντυπα και γραφική Ύλη», όπου, μάλλον, υπήρχε αδιάθετο υπόλοιπο! Στο τέλος του προγράμματος κι αυτό! Το βιβλίο είχε θλιβερή συνέχεια για το πανεπιστήμιο. Σε αυτή, δε θα δώσουμε συνέχεια…

Για την κατανόηση της διολίσθησης των πανεπιστημίων σε πρακτικές αγοράς, θα υιοθετούσα μια γνωστή προσέγγιση στα πανεπιστημιακά δρώμενα αυτού του χαρακτήρα. Σύμφωνα με αυτή, στα ελληνικά πανεπιστήμια έχουν διαμορφωθεί ισχυρές ομάδες και δίκτυα πελατειακών σχέσεων, μέσω των οποίων προωθούνται τα ιδιοτελή συμφέροντα των μελών τους, έχοντας αποκτήσει ή έχοντας πρόσβαση στον έλεγχο των αλλεπάλληλων ιεραρχικών μηχανισμών και αρμών άσκησης της εξουσίας, από το επίπεδο του πανεπιστημίου μέχρι την εκάστοτε κυβερνητική εξουσία. Στο πλαίσιο αυτό συντελούνται, με όρους αγοράς και χωρίς διαφάνεια, οι κατανομές διάφορων μορφών ακαδημαϊκού και υλικού «κεφαλαίου», που διακινούνται εντός του πανεπιστημίου.

Καταλήγοντας θα υποστήριζα ότι ως πανεπιστημιακοί δάσκαλοι είναι δυνατόν να διακηρύσσουμε, κατά κόρον και δημόσια, τον ακαδημαϊκό χαρακτήρα των επιλογών μας αλλά να τα βρίσκουμε  σκούρα μπροστά στο αγοραίο δέλεαρ της «εξουσίας», των «χρημάτων» και της «αναγνώρισης». Όταν «εξουσιοδοτούμε» τα χρηματικά εντάλματα, που είναι «εντολές» της αγοράς, ώστε να καταργούν έναν πανηγυρικό λόγο ή να τον μνημονεύουν «εικονικά» ή όταν σε δικό μας έργο βιβλιογραφικά αρνούμαστε προηγούμενες δικές μας λαθροχειρίες με νέες, είμαστε εκτεθειμένοι στις πανίσχυρες δυνάμεις της αγοράς, που εμπορεύονται την ίδια την ακαδημαϊκή μας υπόσταση. Το ερώτημα είναι εάν και κατά πόσο «μικρές ιστορίες», όπως αυτές, προσδιόριζαν δραστικά τις εξελίξεις που έχουν ήδη σημειωθεί στα πανεπιστήμια ή εάν και κατά πόσο προδιαγράφουν αυτές που έπονται… Θα δείξει!