Ποιος οικειοποιείται τις επιτυχίες στις εισαγωγικές εξετάσεις;

Τα φροντιστήρια πώς και δεν "κάνουν διακοπές";

Γιώργος Μαυρογιώργος                                                           Η περίοδος διεξαγωγής των εισαγωγικών εξετάσεων για το Πανεπιστήμιο και η αναμονή ανακοίνωσης των αποτελεσμάτων προσφέρεται για να επαναφέρουμε για σχολιασμό τη σχετική μυθολογία περί των φροντιστηρίων στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Με ενοχλεί η  ιδιότυπη κυριαρχία τους! Για σκεφτείτε: Τα σχολεία έχουν κλείσει για διακοπές και τα φροντιστήρια συνεχίζουν! Με το που δίδονται τα θέματα, διαγκωνίζονται να τα πάρουν, να τα μελετήσουν, να τα σχολιάσουν ως προς τη διατύπωση και το επίπεδο δυσκολίας, να  απαντήσουν με την κεκτημένη εγκυρότητά και αξιοπιστία τους. Με λίγα λόγια, τα φροντιστήρια παίρνουν ενεργό μέρος στις εξετάσεις. Δεν είναι τυχαίο που οι διαγωνιζόμενοι με το που βγαίνουν από τις αίθουσες της επιτήρησης, προστρέχουν στους φροντιστές τους για να διασταυρώσουν σχετικά την ορθότητα και την πληρότητα των όποιων απαντήσεων έδωσαν. Τα δημόσια λύκεια  απουσιάζουν από το προσκήνιο. Φαίνεται ότι το διδακτικό προσωπικό αξιοποιείται μόνο στην επιτήρηση, στη βαθμολόγηση και σε άλλες σχετικές ανάγκες. Οι ιδιοκτήτες των φροντιστηρίων βρίσκονται σε επιφυλακή και συνεχίζουν μέχρι την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων Παρακολουθούν με ιδιαίτερη αγωνία τις ανακοινώσεις των αποτελεσμάτων και τα επεξεργάζονται για να δημοσιοποιήσουν  και να διαφημίσουν  στην αγορά τις πρωτιές και τις επιτυχίες των υποψηφίων τους. Η προβολή της επιτυχίας υποψηφίων είναι σημαντική κίνηση που προσφέρεται  για να προσελκύσουν εγγραφές νέων. Δεν είμαι βέβαιος ότι ησυχάζουν μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων. Προσφέρουν ειδικά «μαθήματα» εκγύμνασης για τις διάφορες κατηγορίες μετεξεταστέων. Κάνουν «προπαρασκευαστικά» μαθήματα για την επόμενη σχολική χρονιά και δίνουν, έτσι, τη χαριστική βολή στα σχολικά μαθήματα που θα αρχίσουν το Σεπτέμβριο. Απασχολούν αδιόριστους  και ανέργους εκπαιδευτικούς. Α! Ναι! Εισπράττουν και δίδακτρα! Δίπλα στους φροντιστηριακούς οργανισμούς, οι διορισμένοι ή και αδιόριστοι εκπαιδευτικοί κάνουν κι αυτοί τα «ιδιαίτερά» τους. Οι διορισμένοι που κάνουν ιδιαίτερα είναι τώρα πιο διαθέσιμοι και απερίσπαστοι καθώς βρίσκονται σε «διακοπές». Μόνο που η έναρξη της σχολικής χρονιάς θα τους βρει κουρασμένους. Το δημόσιο σχολείο, πάντως, είναι κλειστό κι έχει πάει  κι αυτό διακοπές!  Σίγουρα κάποιος μύθος και ιδεολόγημα υποβαστάζουν τη διαιώνιση αυτής της κατάστασης. Όπως γνωρίζουμε ο μύθος,  ανάμεσα στα άλλα, κωδικοποιεί τις αξίες μιας κοινωνίας. Μας βοηθάει να κατανοούμε κάτι αλλά μας το επιβάλλει κιόλας. Μιλάει για τα πράγματα, μόνο που τα εξαγνίζει και τα αθωώνει μια και καταργεί τη διαλεκτική τους.Ο μύθος απογυμνώνει το πραγματικό από την ιστορία του και το παρουσιάζει ως κάτι το φυσικό, το αυτονόητο και το δεδομένο. Μύθοι υπάρχουν και για την εκπαίδευση. Άλλοτε προβάλλονται ως θεωρία κι άλλοτε ως σλόγκαν. Δεν αναγνωρίζονται εύκολα καθώς είναι ενσωματωμένοι στον κυρίαρχο λόγο και την κυρίαρχη ιδεολογία  για την εκπαίδευση. Διαιωνίζονται και νομιμοποιούν την υφιστάμενη κατάσταση πραγμάτων. Με λίγα λόγια,  αποπροσανατολίζουν και δε βοηθούν στην αναζήτηση όρων και προϋποθέσεων που να ευνοούν πολιτικές για ένα άλλο σχολείο, σε μια πιο δίκαιη και δημοκρατική κοινωνία. Στην περίπτωση των φροντιστηρίων, ο μύθος λέει πως η σχολική επιτυχία και η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι υπόθεση φροντιστηρίου ή αλλιώς πως χωρίς φροντιστήρια είναι αδύνατη η επιτυχία στις εισαγωγικές εξετάσεις ή στις εξετάσεις ανεξεταστέων. Συνήθως, ο μύθος πυροδοτείται σε περιόδους εξετάσεων ή σε περιόδους αλλαγών στις εξετάσεις. Οι συζητήσεις αναδεικνύουν την έκταση και το μέγεθος της σχολικής αποτυχίας, της κοινωνικής διάκρισης και επιλογής που συντελείται σε ένα σχολείο όπου ενισχύονται και εντατικοποιούνται οι εξετάσεις. Στις σχετικές συζητήσεις προβάλλονται προτάσεις και αιτήματα για «εκπτώσεις», διευκολύνσεις, περικοπές κ.τ.ο. Θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε τα πολιτικά αδιέξοδα ορισμένων από τα αιτήματα αυτά.   Κατ’ αρχάς, τα υψηλά ποσοστά αποτυχίας των υποψηφίων δεν περιγράφουν την αποτυχία του Λυκείου αλλά κυρίως την αποτυχία της εννιάχρονης υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Κυριαρχούν πολιτικές ακώλυτης προαγωγής, επιείκειας και ευκολίας για την άμβλυνση  της επιλεκτικότητας του σχολείου στο πλαίσιο της  θεσμοθετημένης υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Δεν αναπτύχθηκε πολιτική για έγκαιρη και προληπτική εκπαιδευτική παρέμβαση για την αντιμετώπιση της σχολικής αποτυχίας (πρόσθετη διδακτική στήριξη, αναλογία διδασκόντων– διδασκομένων, προληπτική παιδαγωγική, ζώνες προτεραιότητας, μονοθέσια/ολιγοθέσια, σχολικά βιβλία κ.α). Το αποτέλεσμα είναι να μεταφέρεται σιωπηρά η σχολική αποτυχία, από τάξη σε τάξη, στους ώμους μαθητών/τριών, που στην πλειονότητά τους προέρχονται  από μη προνομιούχα  κοινωνικά στρώματα, μέχρι τη στιγμή του «εκβρασμού» και της «εκταφής» της με τα αποτελέσματα των πολλαπλών εξετάσεων στο λύκειο. Ουσιαστικά, πρόκειται για μια πολιτική και πρακτική που αθωώνει το εννιάχρονο υποχρεωτικό σχολείο και που μεταφέρει τόσο την ευθύνη της αποτυχίας στις πλάτες των μαθητών όσο και τη χρονική στιγμή της διαπιστωτικής πράξης της αποτυχίας. Γίνεται σαφές ότι οι ρυθμίσεις για τους ανεξεταστέους, την ακώλυτη προαγωγή, τον υπολογισμό του μέσου όρου προαγωγής, τις απεριόριστες δυνατότητες βελτίωσης των βαθμών για εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση κ.τ.ο. συγκροτούν μια πολιτική «επιείκειας» και «κοινωνικής αλληλεγγύης» που προβάλλεται ως αντισταθμιστική πολιτική για την άμβλυνση της επιλεκτικότητας του σχολείου. Ωστόσο, να σημειώσουμε ότι είναι οι ίδιες αυτές οι επιλογές που απαλλάσσουν το εκπαιδευτικό σύστημα από την ευθύνη για την ανάπτυξη συστηματικής προληπτικής αντισταθμιστικής έγκαιρης εκπαιδευτικής παρέμβασης που θα στόχευε στη βελτίωση της σχέσης των μαθητών/τριών με τη γνώση. Μια άλλη πολιτική πρόταση θα ήταν η διαμόρφωση μιας εκπαιδευτικής πολιτικής που να μην παράγει  υψηλά ποσοστά σχολικής αποτυχίας και διαρροής αλλά ούτε να αποκρύπτει τη σχολική αποτυχία με τυπικές ρυθμίσεις (ακώλυτη προαγωγή, μέσος όρος κ.τ.ο.). Οι ρυθμίσεις για τους ανεξεταστέους όσο και τα σχετικά αιτήματα για απεριόριστες δυνατότητες βελτίωσης των επιδόσεων ελέγχονται για το λόγο ότι η εκπαιδευτική υποστήριξη μετατοπίζεται(στα φροντιστήρια) εκτός του εκπαιδευτικού συστήματος,  το οποίο αναλαμβάνει μόνο τις εξετάσεις για τη σχετική «πιστοποίηση» της βελτίωσης των επιδόσεων. Σε αυτή την περίπτωση, το εκπαιδευτικό σύστημα απαλλάσσεται ακόμα και από την ευθύνη αντιμετώπισης της σχολικής αποτυχίας που το ίδιο παράγει και καταγράφει. Μια άλλη πολιτική επιλογή θα ήταν η όποια μορφή σχολικής αποτυχίας και οι όποιες πρακτικές αντιμετώπισής της ή πρακτικές υποστήριξης για παραπέρα  βελτίωση των επιδόσεων να αναλαμβάνονται από το ίδιο το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα. Ποιος αναλάμβανε το κόστος για τη βελτίωση των επιδόσεων με το προηγούμενο σύστημα, όταν οι υποψήφιοι  παλαιοτέρων ετών ήταν όσοι και οι απόφοιτοι; Η επανάληψη της τάξης από άποψη διάθεσης χρόνου δεν παρουσιάζει διαφορές σε σχέση με το αίτημα για πολλαπλές δυνατότητες βελτίωσης της βαθμολογίας μετά την αποφοίτηση (όπως ίσχυε στο προηγούμενο σύστημα). Η διαφορά είναι ότι ενδεχόμενη επανάληψη συντελείται εντός του εκπαιδευτικού συστήματος. Η θέσπιση ρυθμίσεων για τους ανεξεταστέους, δεν σημαίνει, άραγε, εντατικοποίηση των εξετάσεων, χωρίς ουσιαστική υποστήριξη; Το δημόσιο σχολείο στέλνει τους ανεξεταστέους του στο φροντιστήριο και το ίδιο αναλαμβάνει μόνο την πιστοποίηση της βελτίωσης των επιδόσεων τους! Εκείνο όμως που κυρίως προβάλλεται είναι η ανάδειξη των φροντιστηρίων σε ρυθμιστή και συντελεστή μάθησης και επιτυχίας, λες και χωρίς φροντιστήρια θα έμεναν τα πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ χωρίς φοιτητές/τριες Ας το ξανασκεφθούμε. Όπως γνωρίζουμε, η ιδιωτική δαπάνη για τα φροντιστήρια είναι πολύ υψηλή, όπως και ο χρόνος που διατίθεται. Η λειτουργία των φροντιστηρίων επιτείνει τις κοινωνικές ανισότητες. Ωστόσο, κάποιες παραδοχές φαίνεται ότι συμβάλλουν με ιδιαίτερο τρόπο στη διαπαιδαγώγηση της κοινής γνώμης για το έργο των φροντιστηρίων. Είναι σαφές, πως όσο επιτείνεται ο ανταγωνισμός στις εισαγωγικές δεν υπάρχει εξεταστικό σύστημα που να συμβάλει στην κατάργηση των φροντιστηρίων. Μόνο η ελεύθερη πρόσβαση θα μείωνε δραστικά τη λειτουργία των φροντιστηρίων. Αλλά ας δούμε πώς λειτουργεί ο μύθος… Διαβάζουμε διαφημίσεις φροντιστηρίων που συγχαίρουν τους μαθητές 'τους' (sic) για την επιτυχία. Είναι φανερό  ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, το φροντιστήριο οικειοποιείται και ιδιοποιείται τη σχολική εργασία που έχει προηγηθεί στο νηπιαγωγείο και στο υποχρεωτικό σχολείο (για 9 χρόνια)! Ποιο φροντιστήριο θα μπορούσε να εξασφαλίσει την επιτυχία αν οι μαθητές/τριες δεν είχαν ουσιαστική σχέση με τη γνώση έγκαιρα και νωρίς στο σχολείο; Πέρα από αυτό, ο παροξυσμός των φροντιστηρίων αναστέλλει τη μορφωτική λειτουργία του Λυκείου για την 'εκγύμναση' των υποψηφίων σε διαδικασίες μηχανιστικής μάθησης και κόλπα για νόμιμη «κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας» (απομνημόνευση). Το φροντιστηριακό μάθημα προβάλλεται ως «υπόδειγμα» καλής πρακτικής για το δημόσιο σχολείο! Ευτυχώς που τα σχολεία δεν κάνουν φροντιστηριακά μαθήματα! Θα ήταν ενδιαφέρον  να κάνουμε μια διερεύνηση: να συγκεντρώσουμε δεδομένα από τα μαθητολόγια Ε΄ και ΣΤ΄Δημοτικού (Κοινωνική προέλευση, μορφωτικό επίπεδο και επάγγελμα γονέων, σχολική επίδοση, κ.α.)και με βάση αυτά να αναζητήσουμε τους μαθητές/τριες, έξη χρόνια μετά, στους καταλόγους των επιτυχόντων και αποτυχόντων, με την υπόθεση ότι η μελλοντική επιτυχία διακυβεύεται στο δημοτικό σχολείο. Πώς να εξηγήσουμε, άραγε, τον υψηλό βαθμό κοινωνικής κινητικότητας που παρουσιάζουν τα παιδιά των δασκάλων σε σύγκριση με τα παιδιά των εκπαιδευτικών των άλλων βαθμίδων! Μήπως, τελικά, επενδύουμε υπέρογκα ποσά στα φροντιστήρια σε λάθος χρονική στιγμή για πρόσθετη διδακτική στήριξη και για λάθος σκοπό; Δεν προτείνουμε φροντιστήρια στο νηπιαγωγείο. Αλλά εκεί και στο εννιάχρονο σχολείο είναι αποτελεσματικότερη η όποια παιδαγωγική παρέμβαση. Πρόκειται για μια επιλογή έγκαιρης προληπτικής και αντισταθμιστικής παιδαγωγικής παρέμβασης. Έτσι, δε θα μας απασχολεί η «βάση του 10» ή τι νέο τεχνούργημα της «Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής»(ΕΒΕ).Αυτές τις ημέρες θα κλείσει ακόμα ένας άλλος κύκλος συζητήσεων με επίκεντρο τις εισαγωγικές εξετάσεις για το πανεπιστήμιο. Η ατζέντα θα εμπλουτισθεί με την καθιέρωση του Διεθνούς Απολυτηρίου(IB) που δεν είναι παρά μια θεσμική παρέμβαση με την οποία  εγκαθίσταται εντός του Λυκείου μια ιδιότυπη μορφή εντατικού παράλληλου φροντιστηρίου που λειτουργεί με ειδικό «διεθνές παράδειγμα» παιδαγωγικής και διδακτικής πράξης που υπόσχεται εξάσκηση και προετοιμασία των μαθητών/τριών στο να δίνουν συγκεκριμένου τύπου απαντήσεις σε τυποποιημένα ερωτήματα. Πρόκειται για διδασκαλία προσανατολισμένη αυστηρά στο ήθος των εξετάσεων. Είναι ένα σημαντικό ερώτημα τι θα συμβεί με τη διπλή «ατζέντα» των μαθητών/τριών που θα επιλέγουν και το πρόγραμμα του Διεθνούς Απολυτηρίου. Ας σημειώσουμε ότι  πρόκειται για μεταφορά-εισβολή «καλής πρακτικής» από τα ιδιωτικά λύκεια της χώρας. Δεν είναι τυχαία σύμπτωση που θα αποκτήσουμε, όπου να ναι, και εμπειρία από τη θλιβερή ιστορία με τα λεγόμενα μη–κρατικά πανεπιστήμια. Η καπιταλιστική αγορά, που εκμεταλλεύεται ακόμα και τα σκουπίδια, με τις βίαιες και αυταρχικές κυβερνητικές πολιτικές, δεν άφησε την εκπαίδευση έξω από τα  αρπακτικά της δίχτυα! Τι να σημαίνει, άραγε, με όλα αυτά μια πανηγυρική ανακοίνωση εκ μέρους των φροντιστηρίων με τα «Συγχαρητήρια στους μαθητές/τριες  του φροντιστηρίου μας;